Jeśli Częstochowa ma swój salon, to jest nim Aleja Najświętszej Maryi Panny. Mieszkańcy mówią po prostu „Aleje" — w liczbie mnogiej, bo ulica tradycyjnie dzieli się na trzy odcinki. To główna arteria miasta, droga pielgrzymów do Jasnej Góry, a jednocześnie miejsce, gdzie częstochowianie spacerują, piją kawę i spotykają się wieczorami. Z naszego apartamentu jesteście na Alejach w kilka minut pieszo — i gwarantuję, że przejdziecie nimi nie raz.
Historia w pigułce
Aleja powstała na początku XIX wieku z bardzo konkretnego powodu: miała połączyć dwa odrębne miasta — Starą Częstochowę i Nową Częstochowę (z klasztorem jasnogórskim). Plan wytyczył inżynier Jan Bernhard, a prace rozpoczęto w 1818 roku. W 1823 roku wzdłuż alei posadzono rzędy kasztanowców, a od 1824 roku oddawano działki pod zabudowę. Formalnie oba miasta połączono w 1826 roku — i Aleja stała się ich kręgosłupem.
Od tamtego momentu przy Alei powstawały najważniejsze budynki miasta: kamienice fabrykantów, banki, hotele, teatry. Architektura nawiązywała do europejskich wzorców — neoklasycystyczne fasady, eklektyczne detale, proporcje przypominające paryskie bulwary. Podczas okupacji ulicę przemianowano na Adolf Hitler Allee — na szczęście nietrwale. Dziś, po kolejnych remontach (ostatni zakończył się w 2013 roku), Aleja znowu prezentuje się reprezentacyjnie.
Trzy Aleje — co gdzie
Aleja ma półtora kilometra długości i 44 metry szerokości. Dwie jezdnie rozdziela szeroki bulwar dla pieszych — to nim spacerujecie i to on nadaje ulicy charakter deptaku. Tradycyjny podział wygląda tak:
I Aleja — od placu Daszyńskiego (Stare Miasto) do wiaduktu nad torami kolejowymi. To najstarszy odcinek, z kamienicami z pierwszej połowy XIX wieku. Tutaj znajdziecie kościół św. Zygmunta — jeden z najstarszych kościołów w Częstochowie.
II Aleja — od wiaduktu do placu Biegańskiego. To serce handlowe i kulturalne miasta. Przy placu Biegańskiego stoi Ratusz — siedziba Muzeum Częstochowskiego, z wystawą stałą o dziejach miasta i platformą widokową. Na II Alei znajdziecie też większość kawiarni, restauracji i sklepów.
III Aleja — od placu Biegańskiego do parków podjasnogórskich. To odcinek prowadzący wprost do Jasnej Góry. Tutaj Aleja przechodzi w aleję Henryka Sienkiewicza i prowadzi do bram klasztoru. W sezonie pielgrzymkowym bulwarem III Alei maszerują grupy pielgrzymów.
Moja rada: Najlepszy spacer to pełna trasa od placu Daszyńskiego do Jasnej Góry — półtorej godziny spokojnym tempem z postojami na kawę i oglądanie fasad. Możecie też iść w odwrotnym kierunku: po wizycie na Jasnej Górze zejdźcie Alejami do centrum na obiad w jednej z restauracji.
Co warto zobaczyć po drodze
Zabytkowe kamienice — zwróćcie uwagę na numery 11 (jedna z najpiękniejszych fasad, początek XX wieku), 12 (dawna drukarnia, hotel żydowski i teatr letni, sprzed 1849 roku), 24 (eklektyczna Kamienica Kupiecka z elementami neogotyckimi) i 34 (dawny gmach rosyjskiego Banku Państwa). Warto też zaglądać w bramy — za fasadami kryją się podwórka z zupełnie inną atmosferą niż elegancki deptak.
Ławeczki pomnikowe — wzdłuż Alei „siedzą" na ławkach brązowe postacie znanych częstochowian. Możecie przysiąść się do poetki Haliny Poświatowskiej, aktora Marka Perepeczki (filmowego Janosika, który był dyrektorem częstochowskiego teatru), aktora Piotra Machalicy czy lekarza Władysława Biegańskiego — nazywanego częstochowianinem stulecia.
Plac Biegańskiego z Ratuszem — najważniejszy plac w mieście, z późnoklasycystycznym Ratuszem z lat 1828–1836. Dziś siedziba Muzeum Częstochowskiego z wystawą o dziejach miasta i platformą widokową. Na placu odbywają się też koncerty plenerowe i jarmarki.
Kościół Najświętszego Imienia Maryi — neogotycka świątynia z lat 1859–1861, przy Alei NMP 56. Warta krótkiego postoju, nawet jeśli nie wchodzicie do środka — fasada jest efektowna.
Fontanny — na Alei stoją dwie charakterystyczne fontanny: romantyczna z dziewczynką i gołębiami oraz fontanna w kształcie jurajskich amonitów (nawiązanie do Jury Krakowsko-Częstochowskiej, na której leży Częstochowa).
Moja rada: Nie spieszcie się. Aleje najlepiej smakuje się powoli — z kawą w ręku, przyglądając się detalom kamienicznych fasad. Wieczorem, gdy włączają się latarnie, deptak nabiera zupełnie innego charakteru. Latem na Alejach organizowane są koncerty, festiwale i jarmarki — warto sprawdzić, co się akurat dzieje.
Kawiarnie i restauracje wzdłuż Alei
Na Alejach i w ich bezpośrednim sąsiedztwie znajdziecie większość lokali gastronomicznych, które opisuję w przewodniku po restauracjach. Warto wspomnieć tu kilka nazw: pizzeria Neapolska (al. NMP 49), sushi Hako (al. NMP 67) i restauracja Cztery Pory Roku (al. NMP 43) mieszczą się bezpośrednio przy deptaku. Kawiarniom w Częstochowie poświęcam osobny artykuł.
Spacer z dworca do Jasnej Góry
Jeśli przyjeżdżacie do Częstochowy pociągiem, Aleja NMP to naturalna trasa z Dworca Głównego na Jasną Górę. Od dworca idziecie kilkaset metrów do I Alei, a potem prosto — całość to około 2 kilometry, 25–30 minut spacerem. Po drodze mijacie wszystkie trzy odcinki Alei, plac Biegańskiego z Ratuszem i wchodzicie w parki podjasnogórskie, które prowadzą do bram klasztoru. To najpiękniejsza trasa dojścia na Jasną Górę i zdecydowanie polecam ją zamiast jazdy taksówką.
Moja rada: Jeśli macie bagaż, zostawcie go najpierw w naszym apartamencie (zameldowanie bezkontaktowe, więc możecie wejść o każdej porze), a potem ruszajcie na spacer Alejami. Z apartamentu na Jasną Górę macie 5 minut pieszo, ale trasa przez Aleje z centrum daje zupełnie inne doświadczenie miasta.
Praktyczne wskazówki
Kiedy spacerować — Aleje żyją od rana do wieczora, ale najlepszy klimat panuje w weekendowe popołudnia i letnie wieczory. W sezonie pielgrzymkowym (szczególnie wokół 15 sierpnia — święto Wniebowzięcia) bulwar wypełniają pielgrzymi — to widowisko samo w sobie, ale spacerowiczom może być ciasno.
Rowerem — środkowy bulwar jest dostępny dla rowerzystów. Częstochowa jest miastem przyjaznemu rowerom i Aleja nadaje się do spokojnej przejażdżki.
Z dziećmi — wzdłuż Alei znajdziecie place zabaw i fontanny. Spacer jest płaski i wygodny również z wózkiem. III Aleja prowadzi do parków podjasnogórskich z większą przestrzenią do zabawy.
Parkowanie — w centrum Częstochowy obowiązuje strefa płatnego parkowania (poniedziałek–piątek, 9:00–17:00). Jeśli nocujecie w naszym apartamencie, zostawcie auto na naszym bezpłatnym parkingu i idźcie Alejami pieszo.
Aleje NMP to jeden z elementów, który sprawia, że Częstochowę warto zobaczyć nawet bez religijnej motywacji. To po prostu piękna, klimatyczna ulica z historią i charakterem — i najlepsza trasa spacerowa w mieście.
Ten wpis opieram na moich osobistych doświadczeniach jako gospodyni apartamentu w Częstochowie i wieloletniej mieszkanki miasta. Wpis nie jest sponsorowany.